De Selfkant, kerktoren van Wehr
Onze volkstuin ligt 24 meter van de Duitse grens. De grote gezamelijk composthoop van het volkstuinencomplex ligt op de grens en kijkt uit over de velden van de Selfkant, het meest westelijk gedeelte van Duitsland.
Maar dat was niet altijd zo.
Toen ik geboren werd lag de grens nog 3,5 kilometer verderop. Het dorp Wehr, waar je vanaf de composthoop de kerktoren nog net van ziet, was toen Nederlands. Een dorp verderop, Süsterseel, ook. Het dorp daarna, Hastenrath, was weer Duits.
In 1945 was de oorlog in Europa afgelopen. Duitsland had verloren. En Nederland wilde schadevergoeding. Serieuse plannen werden gemaakt om, in het meest verstrekkende plan, een groot gebied van Noord-Duitsland te annexeren. Keulen zou Nederlands worden, een deel van het Ruhrgebied, heel Ostfriesland. De Duitse bevolking zou gedeporteerd worden. Het plan dat tenslotte aan de anderen geallieerden werd voorgelegd was wat minder gortig. Slechts een kleine 2000 km2 zou geannexeerd worden. Maar ook dat plan keurden de geallieerden af. Tenslotte mocht Nederland 63 km2 van Duitsland innemen. Een paar gebiedjes en streepjes land aan de Nederlandse oostgrens, waarvan de Selfkant het grootst was. In 1949 werd de Selfkant Nederlands, onder de naam Drostambt Tudderen. De burgemeester van Sittard werd landdrost.
Maar al snel begon de Duiste regering met onderhandelingen om de verloren stukken terug ter krijgen. In 1963, na betaling door Duitsland van 153 miljoen schadevergoeding, werd de Selfkant weer Duits.
Landen kunnen er slecht tegen om gebied te verliezen. De Selfkanters zelf maakte het eigenlijk weinig uit waar ze bij hoorden. Mijn familie, die er vandaan kwam, kende niet eens de volgorde van de kleuren van de Duitse vlag van buiten. Het is hier internationaal. En net zo internationaal als de groenten die we in onze tuinen kweken.
“Een Red Velvet” is bij ons in het gezin niet alleen een taart, maar ook een begrip. Een uitdrukking voor iets wat kort geleden nog niet bekend was, maar plots heel veel mensen in je omgeving blijken te kennen. Noodzakelijk voor Een Red Velvet is dat iedereen doet alsof het heel normaal is om het nieuwigheidje te kennen. Alsof we het al jaren moeten kennen. De Red-Velvettaart is natuurlijk Een Red Velvet. Maar ook bv IPA, en heel vroeger in Limburg pakjesavond. Duidelijk is dat Red Velvets groepsgebonden zijn. IPA bestaat natuurlijk al lang, pakjesavond werd al lang gevierd in de randstad.
Cavolo Nero is een Red Velvet. We kregen ze als kleine plantjes van buurman Gesuino. Hij vertelde erbij dat ze groot zouden worden. We waren blij iets in de tuin te hebben waar we nog nooit van gehoord hadden, iets unieks. Nadat we ze geplant hadden, en klaar waren met het wekelijkse schoffelen, grenileren en onkruid verwijderen, liepen we langs de andere volkstuinen. En zagen we dat in elke moestuin cavolo nero stond. Een bevriende tuinder, die we er later over spraken, vond het hebben van cavolo nero heel gewoon. Mierikswortel in je tuin hebben, dat was pas bijzonder. Een nichtje uit Den Bosch kende het natuurlijk ook. Superfood was het.
En ook een vergeten groente. Veel vergeten groentes zijn ergens vergeten in de jaren zestig van de vorige eeuw. Deze is al veel langer vergeten. In de 19de eeuw was palmkool, de Nederlandse naam voor cavolo nero, populairder dan zijn broertje, de boerenkool. Maar begin 20ste eeuw verdwijnt de palmkool uit de Nederlandse keuken. Men eet vanaf dan boerenkool. Ergens lees ik dat de palmkool zelfs als uitgestorven werd beschouwd. Pas rond 1980 zou hij in een Toscaanse particuliere tuin herontdekt zijn geworden. Maar omdat cavolo nero een basisingredient is voor een heel bekende en traditionele Italiaanse maaltijdsoep, ribollita, lijkt me dat overdreven. Wel is duidelijk dat palmkool nu weer populair is in Italie, bij sterrenkoks, bij moestuinders en, ik vermoed, binnenkort bij u.
PS Als u Cavolo Nero niet kende, dan heeft u nu ook “Een Red Velvet”.